Hamamelisfeesten Kalmthout

Het moet bijna op de kop 20 jaar geleden zijn dat we voor 't laatst in het arboretum van Kalmthout geweest waren. Ik heb het even opgezocht in de dikke turf  'Vaste Planten van Roger Phillips en Martyn Rix'. Eerste druk 1992 staat erin. Deze bijbel van de vaste planten -elke tuinliefhebber zal hem ondertussen wel in huis hebben zeker?- was net verschenen en ik herinner me levendig dat we ons eigen exemplaar kochten in het winkeltje van het Arboretum. Dus werd het tijd om dit wereldberoemd park met zijn indrukwekkende verzameling winterbloeiende toverhazelaars nog eens te bezoeken.

toverhazelaars hebben gele, oranje of rode lintbloemen

Van 16 januari tot 26 februari vinden in het arboretum de zogenaamde Hamamelisfeesten plaats. Doorheen het 12,5 ha grote park is hiervoor een speciale route uitgestippeld die je langs de bloeiende toverhazelaars en andere winterbloeiers brengt. Voor onze tas koffie in het onthaalcentrum wandelden we deze uitgestippelde route, na de opkikker zochten we alle overige paadjes op opdat we zo weinig mogelijk misten van de rijke collectie bomen en struiken. Inkom (normaal 6 euro, 's zondags 7 euro) hoefden we niet te betalen want de lerarenkaart bewees alweer haar waarde.

een geel-oranje gloed van een gemengde groep H. x intermedia

Voor de lezers die niet zo vertrouwd zijn met plantenbenamingen is het goed om te weten dat Hamamelis de Latijnse en wetenschappelijke benaming is voor de struik die we toverhazelaar noemen. Uit de kruising van Hamamelis japonica en Hamamelis mollis -ze hebben een overlappende bloeiperiode- ontstond de Hamamelis x intermedia. Met deze kruising zijn de veredelaars aan de slag gegaan en zo ontstonden de meest schitterende en vaak heerlijk geurende toverhazelaars. Enkelen daarvan zijn in de betere tuincentra courant verkrijgbaar: 'Arnold Promise', 'Jelena', 'Feuerzauber', 'Diane' en 'Pallida'. Al deze cultivars worden geënt op een onderstam van de Amerikaanse  Hamamelis virginiana. Daarom dat je na de aanplant de wilde (en gemakkelijk te herkennen) scheuten dient te verwijderen.

de grote vijver ontdooit te midden van een prachtig decor

Maar in Kalmthout is de collectie zo breed dat we naamlabels tegengekomen zijn waarvan we het bestaan zelfs niet afwisten. Ik ontdekte er de treurende Hamamelis japonica 'pendula', een zielig aandoende kruipvorm   Hamamelis vernalis 'Lombart's Weeping' en de eerder fletse tweekleurige 'Strawberries and Cream'. Enkele exemplaren die nog niet in mijn eigen mini-collectie zitten, wisten me te bekoren: de oranje 'Spanish Spider', de 'Orange Peel' en de gele 'Brandis'. Bij het onthaalcentrum waren ze alle drie te koop maar de vraagprijs was gewoonweg onredelijk, denk aan zo'n 60 euro voor een klein struikje en 10 euro voor een entje van 15 centimeter. Mikken ze hiermee op de markt van de welgestelde Nederlanders? Jammer, omdat op deze manier de toverhazelaar ten onrechte een elitair karakter krijgt.

de Hamamelisroute brengt je langs de mooiste toverhazelaars

Het arboretum van Kalmthout is evenwel veel meer dan toverhazelaars alleen. Tijdens onze wandeling ontdekten we nog heel wat bijzonderheden: de fris geurende Chimonanthus praecox, een veldje cyclamen, mooie stroken sneeuwklokjes en de oranje takken van de Cornus 'Winter Beauty'. De vele Helleborussen waren jammerlijk geraakt door het vriesweer, net zoals in onze eigen tuin. Zowat 95% van de bloemen lag slap en verwelkt op de grond. Bij de Parrotia persica, die in de nawinter bloeit met rode pluisjes, zag je de bloemknoppen klaar staan. De bloempjes van de Cornus mas creëerden een gele wolk in de border en de kraakwitte bast van enkele dikke berken trok onweerstaanbaar de aandacht. Echt indrukwekkend waren de torenhoge Sequoiadendrons giganteum. Om hun stammen volledig te omarmen heb je veel volk nodig.

de jongste dochter op de 'Belvédère'

Het is duidelijk -en we zeggen dit ook tegen mekaar- dat je dit Arboretum tijdens alle seizoenen eens zou moeten bezoeken. Er groeien meer dan 7000 verschillende plantensoorten waarvan de oudste exemplaren meer dan 150 jaar geleden aangeplant zijn. Volgens de folders zijn heel wat soorten ondertussen in de natuur helemaal of bijna uitgestorven. Heel veel planten staan er momenteel kleurloos bij of zitten nog verscholen onder de laag compost of graszoden. Zo is er een mooie verzameling vlinderstruiken, magnolia's en kornoeljes die in bloei ongetwijfeld magnifiek zijn maar in deze periode nog een onopvallend bestaan leiden. Hetzelfde geldt voor alle vaste planten en waterplanten. Toch kan ik bevestigen dat het arboretum ook op dit moment ronduit schitterend is. Mijn jongste dochter, die de reuzenstoel op de belvédère beklom, kan dit zeker bevestigen.

de tweekleurige Hamamelis x intermedia 'Strawberries and Cream'

Jammer voor ons dat het park dat n.b. eigendom is van de provincie Antwerpen, niet bij de deur ligt. Behalve  het arboretum vind je op het domein ook een cafetaria -let even op de gedroogde berenklauwen aan het plafond-, een cadeaushop met veel schone boeken en een plantencentrum. Dit plantencentrum bestond gisteren uit een aantal tafels met winterbloeiers (o.m. heel bijzondere kerstrozen en cyclamen) en struiken in pot of kluit met doek (uiteraard vooral toverhazelaars maar ook kornoeljes, mahonia, peperboompjes en kamperfoelie). Een interessant aanbod, dat zeker maar, zoals eerder gesteld, met onredelijke prijzen. Een Nederlands koppel dat bij me stond sprak over 'afzetterij' en dat komt toch in de buurt van wat ik vaststelde. Wie wat vertrouwd is met de prijszetting in tuincentra schudt hier zijn hoofd. 

Hamamelis x intermedia 'Brandis'

Op 15 april e.k. vindt in het Arboretum opnieuw de Plantendag plaats. Het zou gaan om de oudste plantenbeurs van België. Misschien dé gelegenheid om naar Kalmthout af te reizen want de combinatie plantendag - arboretum lijkt me een  prima gezinsuitstap. Ik heb me laten vertellen dat op deze plantenbeurs heel zeldzame soorten worden aangeboden maar kan dat niet uit ervaring bevestigen. Twintig jaar geleden, toen ik er rondgelopen moet hebben, kende ik eerlijk gezegd nog niet veel van planten. Behalve dat onze auto toen heel ver geparkeerd stond en dat we er een boek kochten, herinner ik me nagenoeg niks meer. Iemand van jullie misschien ? Tijdens deze plantendag zouden ook de Japanse kerselaars in bloei staan!

grote toverhazelaars te koop bij het serrehuis 

Praktisch: het arboretum bevindt zich op Heuvel 2 te Kalmthout. Het arboretum is van 16 januari tot 30 november elke dag geopend van 10 tot 17 uur. Het treinstation van Kalmthout ligt vlakbij. Ook de combinatie met de Kalmthoutse Heide ligt voor de hand. Via de website kan je je abonneren op de digitale nieuwsbrief Sapstroom. De koffie en chocomelk tap je zelf uit een automaat en is fairtrade. Groepen die een rondleiding met een gids wensen, betalen hiervoor €30. Mijn ondervinding is dat zo'n gids altijd een meerwaarde biedt: zij kennen verhaaltjes die je anders niet te weten komt (de ontstaansgeschiedenis met o.m. Jelena de Belder is in dit geval interessant), ze weten planten staan waar je misschien overkijkt of kunnen uitleggen wat die drommelse bananenbomen in het arboretum staan te doen.

het purperen randje

Helleborus orientalis, zaailing

Voor wie op zoek is naar winterbloeiers en geen kat in een zak wenst te kopen, is het nu het moment om langs kwekerijen en plantencentra te lopen. Vandaag stopten we bij 2 winkels. Ik uit nieuwsgierigheid voor het aanbod aan toverhazelaars en kerstrozen, mijn vrouw voor een stukje om op het kerkhof te plaatsen. Beide winkels waren druk in de weer om hun 'paasshow' op punt te zetten. Ze gaven een nogal lege, eerder belabberde indruk. Toch vond ik 2 interessante toverhazelaars: eentje (Arnold Promise) die prima vertakt was en bijzonder aangenaam en fris geurde en één griezel (Orange Beauty) waar ik nog wel enkele jaren leiwerk aan heb eer dat ding 'onder de mensen kan komen'.

In de andere winkel was het aanbod al voor de 2de maal op rij ondermaats en de prijszetting oninteressant. Tussen de vaste planten stond gelukkig nog een bakje zaailingen van de gewone Helleborus orientalis. Mits wat zoeken vond ik 3 schoon exemplaren. Eentje (zie foto) heeft een subtiel paars randje en dat kan me wel bekoren. In de namiddag heb ik alles in de tuin geplant met een flinke humuslaag rond het plantgoed. Als het zonnetje zo blijft schijnen en de vrieskou wegblijft, kan het nu snel gaan in de tuin. Ik denk niet dat daar iemand rouwig om gaat zijn. Ik lees hier en daar toch dat nog andere tuinliefhebbers in de startblokken zitten.

Morgen reizen we, na 20 jaar, nog eens naar het arboretum van Kalmthout. Ik ben benieuwd hoe het daar veranderd en gegroeid is. Persoonlijk vond ik vorige keer dat er een flinke zweem van snobisme in de Kalmthoutse lucht hing, alsof een toverhazelaar een goddelijke plant is waar alleen rijke mensen kunnen en mogen van houden. Ik vermoed dat het zovele jaren later allemaal wel in de plebejische plooi is gevallen. Moest het aanbod er zijn en het struikje betaalbaar (plusminus 25 euro) zou het wel eens kunnen dat we met een nieuwe rood getinte Hamamelis huiswaarts keren. We zien (en ruiken) wel.

bij de dood van Hundertwasser

Vandaag 12 jaar geleden overleed Friedensreich Hundertwasser aan boord van de Queen Elizabeth II. Hundertwasser was één van de eerste Europese ecologisten en hij was een pionier van het natuur- en mensvriendelijk bouwen. Het Hundertwasserhaus in Wenen is zowat door iedereen gekend en het lokt hordes bezoekers naar de Oostenrijkse hoofdstad. Mijn favoriete bouwwerken zijn naast dit kleurrijk Hundertwasserhaus het adembenemend mooi wooncomplex in Bad Soden am Taunus (nabij Frankfurt in Duitsland), Die Grüne Zitadelle in Magdeburg (voormalig Oost-Duitsland) en het kuuroord in Bad Blumau in Zuid-Oostenrijk. Met de ganse kroost heb ik ze recentelijk allemaal bezocht en met grote ogen aandachtig bestudeerd.

Kuuroord in Bad Blumau, Oostenrijk

Hundertwasser ligt ondertussen eeuwig te rusten onder een tulpenboom in "De Tuin van de Gelukkige Doden" op zijn voormalige eigendom in The Bay of Islands in Nieuw-Zeeland. Hundertwasser had voor deze bijzondere begrafenisplek toestemming gekregen van A.G. Malcolm, de Minister van Gezondheid. Net als zijn gebouwen voor velen een inspiratiebron zijn, is ondertussen ook zijn visie op begraven-worden aan een opmars bezig. Hundertwasser had een hekel aan de gangbare begrafenispraktijk: '"Tegenwoordig worden de mensen begraven op een manier die compleet niet-ecologisch en niet-religieus is, tegen alle wetten van de natuur in, ..... waar zij niet kunnen transformeren naar humus,.. ver verwijderd van het ondergrondse leven en de wortels van de bomen."

Al in 1979 schreef Hundertwasser zijn laatste wens neer: ".... Ik kijk ernaar uit om zelf humus te worden, naakt begraven te worden zonder kist, onder een boom die ik zelf plantte. ..."  En zo geschiedde.

de jogger

De Jogger, Tessenderlo 2/2012   © Ludo Rutten

Michiel Hendryckx met The Dark Rumours

't Moet geleden zijn van de Bilzen Jazz Night met Philip Catherine dat ik mijn knusse sofa voor de TV nog eens ingeruild had voor een theaterzaal. 't Was andermaal mijn wederhelft die voor de tickets zorgde want anders komt het er toch niet van. Gisteren nam ze me mee naar het Casino van Beringen waar fotograaf Michiel Hendryckx een aantal van zijn gekoesterde foto's projecteerde en er een boeiend vertelselke rond brouwde.  Na een vier- vijftal foto's nam The Dark Rumours het telkens even van hem over. Dit muzikaal best interessant quartet met ondermeer Geert Verdickt (frontman van Buurman) bracht eigenzinnige interpretaties van muziek die bij Michiel nauw aan het hart ligt.

een van de gepresenteerde foto's van Michiel Hendryckx

Als we even de slechte geur van de theaterzaal buiten beschouwing laten (denk aan nat tapijt en WC-blokjes), werd het gisterenavond een leuke avond. Michiels pretentieloze verhalen bij de foto's komen recht uit de buik. Ze klinken alsof Michiel bij je aan een tafeltje in een café zit. Ik luister graag naar hem. Zo vond ik ook het Bourgondisch Complot, waar Michiel met een boot van Gent naar Mâcon voer, qua beeld, tempo en gasten één van de beste programma's die Canvas het voorbije decennium op ons losliet. 

Michiels foto-onderwerpen sluiten bovendien opvallend aan bij mijn persoonlijke interesses. De Tourmalet, de groene rand rond Brussel, het Parc Mémorial van Vimy, de absurdistische villa (half open bebouwing) ter illustratie van België als het lelijkste land ter wereld, Arno Hintjens van TC Matic,... het zijn stuk voor stuk beelden of thema's die ik ook terugvind in mijn eigen foto-mappen. De sterkte van Michiels fotowerk ligt mijns inziens niet zozeer in de technische uitvoering maar wel in het feit dat je meteen aanvoelt dat hij zich verbonden weet met het beeld. Je ruikt de melancholie, je herkent het respect en de empathie, je voelt de warmte van zijn vriendschappen en deelt zijn kleine verontwaardigingen en pure engagementen.

Michiel Hendryckx, foto van Lieve Blancquaert

In het klein anderhalf uur durend programma kan je ook genieten van de muziek van The Dark Rumours. Zij openen de avond met een instrumental van Van Morrison, de man die -luidens Michiel himself- Hendryckx door de donkerste periodes uit zijn leven heeft geloodst. Ook Tom Petty, Dire Straits en de zangeres van 10.000 Maniacs worden gespeeld. Bij The Dark Rumours herken je ongetwijfeld de frontman van Buurman ('de beste Vlaamse groep') en Axl Peleman. De drummer van dienst is Ron Reuman die tevens Michiel wist te verleiden tot deze avondjes foto-theater. Bijzonder aangenaam verrast was ik door gitarist Bjorn Eriksson, in het bijzonder als hij in de weer was met zijn weemoedige pedal steel guitar. Ik ontdekte zonet dat hij ook bij Lais, Zita Swoon en Admiral Freebee zijn sporen heeft verdiend.

Als ik goed tel, staat Michiel nog 14 keer met zijn Apple en beamers op de planken. Foto- en muziekliefhebbers doen er goed aan eens te gaan kijken en luisteren. Een boeiende man met een lekker klinkende band.

ons poezen

Alleen de linkse leeft nog... maar ik blijf het een mooie foto vinden

hoe ze nieuwsgierig vanachter het vensterraam naar binnen gluren 

om te zien welk eten ik voor hen klaarmaak.

mosselquiche

De tijd van lachen is voorbij. Gisteren heb ik mij voor de 4de maal aan een quiche gewaagd en ik durf te stellen dat ik de techniek ondertussen onder de knie heb of in de vingers, zo je wil. Het begon allemaal met een overschot van zo'n 30 mosselen natuur. In een Amsterdams restaurant leerden we dat je deze de dag daarop in de pan met een mosterdsaus kan bakken -en dat was niet slecht van smaak- maar ik foefelde ze in een quichevulling en ook dat was een succes al kan ik, kok zijnde, hierin niet anders dan subjectief zijn. Probeer het zelf maar eens uit en laat weten wat je er van vindt.

ei, soja-room, kaas en mosseltjes

Voor de vulling: drie volledige eieren, 1 brikje Alpro soja-room, een handvol geraspte kaas, de dertig mosselen en een half blokje groentebouillon. Goed door mekaar roeren. Hierbij mengde ik nog een kleine hoeveelheid gestoofde ui (1 dikke) en prei (zie foto beneden). 

gestoofde ajuin en prei

Voor mijn quiches gebruik ik zelfgemaakt kruimeldeeg. In een grote kom meng ik in eerste instantie met een vork 150 gram (afgewogen) tarwebloem met 70 gram Alpro bakboter met een beetje zout. Met een deeghaak in de mixer probeer ik deze mengeling te optimaliseren. Tenslotte kneed ik met de hand het mengsel, na toevoeging van een klein scheutje water, tot een blok homogeen kruimeldeeg. Dit deeg leg ik in een diepvrieszakje een half uur in de koelkast.

voorbakken van zelfgemaakt kruimeldeeg

Op op maat gesneden bakpapier rol ik het deeg in een cirkel uit. Ik doe dit met een glazen fles omdat ik geen deegroller ter beschikking heb. Het deeg mét papier plooi ik in de bakvorm. Al wat over de rand komt gebruik in voor een mini-quiche. Zonder vulling bak ik het deeg zo'n 10 minuten (mag meer als het deeg wat dikker is) voor in een voorverwarmde oven op 180°C. Dit voorbakken is essentieel want anders is de quichebodem wak, niet doorbakken en dus ook niet lekker. Het voorgebakken deeg vul ik met de ei-prei-ui-mosselmengeling en ik plaats het geheel stante pede terug in de oven. Het afbakken duurt zo'n 20 à 25 minuten. De laatste drie minuten zet ik de oven op grill-stand zodat de bovenkant van het mengsel lichtbruin brandt.

mosselquiche in bakpapier

De mosselquiche is nu klaar. Je kan hem samen met het bakpapier gemakkelijk uit de vorm heffen. Je legt hem op een taartschotel en snijdt de quiche in stukken. Ik gebruik hiervoor een pizzaroller en dat gaat prima.

dampende quichetaart, gesneden met pizzaroller

Het plezantste deel komt nu: je mag de quiche opeten. Warm of koud, het kan allebei. Missie geslaagd. Volgende uitdaging: zelf pizzadeeg maken. Maar hierover later meer. In ieder geval, zo'n quiche is een originele en lekkere manier om overschotjes uit de vuilbak te houden. Je kan er echt oneindig veel variaties van maken. Broccoli, paprika, spruitjes, wortelen, ... ik heb het ondertussen allemaal uitgeprobeerd en ze waren stuk voor stuk zeer smaakvol.  Ik verwacht nu geen applaus, zo'n prestatie is het nu ook weer niet, maar ik weet zeker dat iedere vrouw die dit leest, de reflex gaat hebben van 'had ik ook zo maar een verfijnde man in huis'. Dat gemis moet zwaar zijn om dragen.

boomklevers aan de voedersilo

Op de plek waar ik tegenwoordig met mijn laptop speel, heb ik een mooi zicht op de voedersilo die we aan een tak van de appelboom hebben opgehangen. Deze adulte appelboom staat zo'n 10 meter van onze grote glaspartij in de achtergevel. Ook van op afstand is het prachtig om de vele tuinvogels bezig te zien. Hoe ze in de boom hun beurt afwachten tot er een plekje vrij is. Of hoe ze net geen geduld opbrengen en hun rivalen wegjagen. De mannetjes van de groenling zijn daar specialisten in. Foto's nemen is een ander paar mouwen. Met mijn kleine Canon Powershot, dwars door het dubbel glas en met de zoom helemaal uitgetrokken, is het resultaat nooit helemaal bevredigend.

 boomklever aan voedersilo met zaadje in de bek

Toch deel ik graag een foto van een boomklever aan onze voedersilo. 't Is het eerste jaar dat we een duo boomklevers op deze plek aan het werk zien. Daar ben ik dan ook gelukkig om. De grootste eters van dit jaar zijn een groep van 7 à 8 groenlingen. De huismussen, die alle voorgaande jaren voedsel op de grond zochten, hebben uiteindelijk ook geleerd hoe ze een graantje kunnen meepikken aan zo'n voedersilo. Toch blijven ze ook masaal, tussen de vele gewone vinken, de bodem afzoeken naar etenswaar. In het totaal hebben onze tuinvogels sinds het vriesweer al zo'n 11 kg. gemengd graan naar binnen geslikt. Ik heb nog 9 kg. in voorraad.

groenlingen laten graag zien dat ze de baas willen zijn

Wie we dit jaar nog niet gezien hebben in onze tuin, zijn de kepen en de sijzen. Jammer maar er is meer wat jammer is. Er is een tijd geweest, toen mijn vader jong was, dat er in onze streek nog distelvinken, kruisbekken, appelvinken en goudvinken voorkwamen. Zelf heb ik als kind ook nog bonte vliegenvangers en gele kwikstaarten gezien. Op korte tijd is er toch heel wat kleur uit het luchtruim verdwenen. Ik zeg vaak tegen mijn wederhelft dat als ik een vogel zou zijn, ik ook goed gek zou zijn om naar Tessenderlo te komen. Mijn klein ecologisch eilandje heeft wel de ambitie om de wilde dieren te lokken en te plezieren maar zolang onze aanpak aan onze afscheiding stopt, zal het weinig zoden aan de dijk brengen. Vrees ik. 

open brief omwille van verontwaardiging

geachte minister

geachte gouverneur van Limburg

beste medewerkers van Agentschap Onroerend Erfgoed

beste burgemeester van Tessenderlo

Ik heb gisteren een mooie wandeling gemaakt in Tessenderlo. Via Liebroek en de Groenpoort kwam ik uiteindelijk langs onze 2 beschermde monumenten, te weten de Tiendenschuur uit 1492 en de bijhorende Kleine Hoeve. Beiden werden beschermd op 2 maart 1983. Van de aanblik van beide monumenten ben ik nog steeds niet goed. Ik ben echt verontwaardigd. Wat is het statuut van 'beschermd monument' waard als je ziet wat daar allemaal kan en mag gebeuren? Zelfs een poging tot instandhouding is daar niet op te merken, open daken worden niet dichtgemaakt. De dragende structuren rotten ter plekke.

Ik kan me niet van de indruk ontdoen dat hier sprake is van moedwillige verwaarlozing met als doel de vernieling van ons historisch erfgoed. Op 20 jaar tijd is hier een gebouw uit de 15de eeuw bijna volledig ten gronde gericht. Dat mogen we niet tolereren. Hier moet actie ondernomen worden. Onderhoudsplicht ?

Om u te laten zien hoe erg het gesteld is en hoe dringend er moet opgetreden worden, voeg ik hier enkele van mijn foto's toe.

Ik hoop dat deze foto's bij de juiste mensen terechtkomen en dat er eindelijk schot in het dossier komt. Als ik me niet vergis bestaat er in deze zaak een vrij recent vonnis van de rechtbank dat de eigenaar 2 jaar de tijd geeft om de gebouwen te herstellen. Deze 2 jaren zijn ondertussen verstreken. De toestand is ondertussen enkel nog verslechterd.

Als er niet snel iets fundamenteels gebeurt, verliezen Vlaanderen, Limburg en Tessenderlo twee van haar beschermde monumenten.

Met dank voor uw aandacht en inzet.  

nog wat extra foto's (voor Muggenbeet-lezers) die
aantonen hoe "goed" de onderhoudsplicht wordt nagekomen.

 kapotte ruiten worden niet vervangen

 het linkerdak is helemaal weg, de balken worden met linten 

bij mekaar gehouden

gebarsten muur,  lekkende daken, platen in plaats van pannen
kortom: een puinhoop binnenin

Laat ons hopen dat de overheid samen met de eigenaar de nodige restauratiewerken op gang getrokken krijgt. Opdat de Tiendenschuur terug het pronkstuk van Liebroek mag worden. Opdat beide monumenten in ere worden hersteld, een zinvolle bestemming krijgen en vrij toegankelijk gemaakt worden. Opdat de Looienaars niet meer gegeneerd moeten zijn om vrienden en familie mee te nemen naar de Klein Hoeve. Op hoop van zegen. 

beschermd monument rot ter plekke

De schande van Tessenderlo

This must be Flanders. Wat het pronkstuk van Tessenderlo had kunnen zijn, staat nu op een pijnlijke manier weg te rotten. Geen haan die kraait, geen politicus die zijn nek uitsteekt. De Tiendenschuur en de Kleine Hoeve aan de Schoterweg in Tessenderlo zijn nochtans een "beschermd monument", maar blijkbaar is zo'n statuut geen garantie voor behoud of zelfs minimaal onderhoud.

De beschermde Tiendenschuur van Tessenderlo (1492)

Uit de feiten blijkt dat een eigenaar die aan zijn onderhoudsplicht verzaakt, niet alleen het Agentschap bevoegd voor Onroerend Goed schaakmat kan zetten maar ook eigenhandig de gemeenschap kan beroven van belangrijk cultuurhistorisch erfgoed. Het Vlaams monumentenbeleid faalt. Interesse of passie voor de eigen geschiedenis is nauwelijks te bespeuren. Actie, versta restauratie, dringt zich op. 

De bijhorende beschermde Kleine Hoeve is er al even erg aan toe

De Tiendenschuur en de Kleine hoeve (of Kerkhoeve) werden omwille van hun "historische waarde" op 2 maart 1983 erkend als monument. Het beschermingsbesluit werd destijds ondertekend door de voorzitter van de Vlaamse Executie Gaston Geens, gemeenschapsminister van Cultuur Karel Poma en gemeenschapsminister Paul Akkermans. De beide gebouwen waren destijds nog eigendom van de familie Ooms. Ook de omgeving van de Tiendenschuur werd als dorpsgezicht beschermd omwille van de "artistieke waarde". 

de onderhoudsplicht houdt in dat lekken moeten worden gedicht (sic)

De Tiendenschuur van Tessenderlo is één van de oudsten van het land. Deze schuur dateert uit 1492 (Columbus) en is een van de weinige monumenten die onze gemeente rijk is. Oorspronkelijk werden de muren van de rechthoekige schuur (30 meter op 13 meter) volledig opgetrokken uit de bruine ijzerzandsteen die terplekke uit de getuigenheuvels werd gehouwen. Door oplapwerk allerhande werd er ook heel wat rode baksteen toegevoegd. Het geraamte van het gebouw wordt evenwel gevormd door de eiken portaalspanten waarop het dakgebinte rust. 

De Tiendenschuur behoorde tot de abdij van Averbode. Deze Norbertijnenabdij had het patronaatsrecht over onze parochie en bijgevolg het recht om 'tienden' te innen. Deze tienden is een vorm van kerkelijke belasting waarbij een tiende van de landbouwopbrengsten aan de abdij moesten worden betaald. In de tiendenschuren werden het tiendengraan en andere gewassen verzameld en gestockeerd. Moest de schuur momenteel nog dezelfde functie hebben zou het graan ter plekke rotten en beschimmelen.

"De eigenaar moet dakschade onmiddellijk herstellen", aldus de wet.

Maar wie is verantwoordelijk? Door de bijzondere wet van 8 augustus 1988 tot hervorming van de instelling is het Vlaams Gewest bevoegd geworden over monumenten en landschappen. Binnen de Vlaamse Overheid is het Agentschap Ruimtelijke Ordening en Onroerend Erfgoed  verantwoordelijk voor de wettelijke bescherming van het patrimonium in Vlaanderen. 

Maar het Agentschap is er duidelijk niet in geslaagd de geldende wetgeving te laten toepassen. De regelgeving omtrent beschermde monumenten is nochtans klaar en duidelijk. Het decreet van 3 maart 1976 regelt de bescherming, de instandhouding, het onderhoud en het herstel van onze monumenten en dorpsgezichten. Artikel 11 bepaalt dat eigenaars ertoe gehouden zijn, door de nodige instandhoudings- en onderhoudswerken, het in goede staat te behouden, het niet te ontsieren, te beschadigen of te vernielen. Hij die verzuimt, wordt gestraft met een gevangenisstraf en/of een geldboete.  Art. 15 stelt: "Bij elk vonnis van veroordeling wordt bevel gegeven tot het terugbrengen van het goed in de vroegere toestand en dit op kosten van de veroordeelde...".

reuzengaten in het dak, kapotte panlatten en afzichtelijke metalen platen 

Het K.B. van 6 december 1976 is zelfs heel concreet. Dit besluit legt aan de eigenaars volgende verplichtingen op: 

- het onmiddellijk herstellen van dakschade, dichten of afdekken van lekken;

- het tijdig reinigen van dakgoten en afvoerleidingen;

- het treffen van maatregelen tegen ongunstige weersomstandigheden,...;

- het leegpompen van ondergelopen kelders;

- het treffen van de nodige veiligheidsmaatregelen;

 en het onmiddellijk afdekken met voorlopige materialen in geval van noodsituatie.

Tevens is het verboden de dakbedekking te vervangen, geheel of gedeeltelijk door andere materialen dan de aanwezige. De eigenaar heeft echter ostentatief -en wie weet provocatief- aan de rechterzijde de gebakken kleipannen vervangen door metalen platen met hierop een geschilderde Nederlandse vlag. Totaal ongepast op een beschermd monument. Maar niemand die een vin verroert. De Vlaamse overheden laten zich blijkbaar gewillig belachelijk maken.

Het logo "beschermd monument" is helemaal verbleekt, je zou voor minder.

Het zou evenwel oneerlijk zijn het Agentschap als hoofdverantwoordelijke aan te wijzen voor hetgeen gebeurd is. Het is en blijft voornamelijk de eigenaar die in de fout is. Hij heeft verzaakt aan de onderhoudsplicht en momenteel gebeurt dit zo manifest dat de vraag zich opdringt of hij niet bewust een compleet verval nastreeft. De laatste jaren is er immers geen enkele moeite meer opgebracht om de schade aan het dak te herstellen. Zelfs een uitspraak van de Rechtbank (de eigenaar kreeg 2 jaar de tijd om de panden te herstellen, zo niet moet er per dag een dwangsom worden betaald) heeft niks in beweging gebracht. Zo is de linkerzijde van het dak momenteel één groot open gat waardoor het dragende houten gebinte wegrot en instort. Zelfs een zeildoek kan er niet af. Noch vanwege de eigenaar maar evenmin vanwege de overheid.

ook aan de achterzijde vind je een ware ravage

Misschien hadden een betere begeleiding van de eigenaar mét financieel engagement vanuit de overheid wel erger kunnen voorkomen. Veel interesse vanuit de overheid is er evenwel nooit geweest. Zij hinkten en hinken nog steeds gewoonweg achter op de feiten. Eigenlijk is het al meteen beginnen mislopen toen de gebouwen en het omringende landbouwgebied in 1994 werden aangekocht door de Nederlandse landbouwer. Er was vanuit die hoek enkel interesse in de gronden, voor de opbrengst maar zeker ook voor mestafzet. De Kleine Hoeve werd nooit door het gezin als woonst betrokken waardoor het verval snel optrad. In 1994 kwam er nog een brand  in de schuur bovenop maar zelfs toen werden er geen fundamentele stappen voor instandhouding genomen.


Het historisch erfgoed hoorde nu eenmaal bij de aangekochte grond maar investeren in Vlaamse monumenten, dat was wel het laatste waar de Nederlandse boer zin in had. Door zijn zeer gebrekkig onderhoud zitten we momenteel in Tessenderlo met 2 beschermde monumenten die zienderogen verder aftakelen.  Beschermd zijn in Vlaanderen betekent blijkbaar niets. Als ook de verantwoordelijke ambtenaren en politici jarenlang hun kop afwenden dan gebeurt er wat er is gebeurd. Eeuwenoude geschiedenis die moedwillig wordt vernield. Respectloze verwaarlozing waardoor een monument op minder dan 20 jaar tijd herschapen wordt tot een ruïne in wording.

krantenartikel uit 1990 waarin er reeds sprake is van ravage en een 

inspecteur die de eigenaar op zijn plichten zal wijzen. 21 jaar geleden!!!

Het minste wat wij nu mogen verwachten is dat het Agentschap, het provinciebestuur en onze eigen gemeenteraad het dossier eens ernstig gaan aanpakken. Niet langer verantwoordelijkheden afwentelen of anderen met de vinger wijzen maar initiatieven nemen. Op korte tijd moet een restauratiedossier worden opgemaakt. Ondertussen moet worden beschermd wat er nog te redden valt. Als de eigenaar dit weigert moet de overheid zelf in actie treden en de kosten eerlijk  verdelen.

Zelf zal ik de foto's doorsturen naar het Agentschap, in Brussel en in Hasselt. Ik zal hierbij citeren uit hun eigen brochure "Beschermen van monumenten, stads- en dorpsgezichten" waarin ik volgende passage erg toepasselijk vind: "Een beleid dat zichzelf respecteert of wil laten respecteren heeft echter ook nood aan een handhavingsbeleid, dat als het ware het sluitstuk vormt van de monumentenzorg. ... Er kan niet ontkend worden dat er soms toch iets verkeerd gaat: een beschermd monument wordt beschadigd, een waardevol kunstwerk verdwijnt,... . Op dat ogenblik zal het Agentschap de gepaste maatregelen treffen". 

Maatregelen? Komaan mensen. Geen woorden maar daden graag. Er dient veel geknoei en onverschilligheid te worden rechtgezet. 

(Ook verontwaardigd? je kan je ongenoegen uiten bij het Agentschap voor Onroerend Goed Vlaanderen: info@onroerenderfgoed.be of limburg@onroerenderfgoed.be of het gemeentebestuur van Tessenderlo: burgemeester@tessenderlo.be).

stilleven

Liebroek Tessenderlo: mijn wandelbiotoop vlakbij de deur.

De heuvel midden achteraan is Baalberg, net als de Wetsberg een beboste getuigenheuvel. Dankzij de landbouwer die zo verstandig is om de eiken te laten staan, krijgen we hier een interessant winterbeeld. Maar ook in Liebroek werden de afgelopen jaren heel wat hagen en houtkanten weg gekapt. Echt zonde. Toch blijft het één van de mooiste en rustigste wandelgebieden van onze gemeente.

Eigenlijk té rustig want vroeger zag je bij elke wandeling wel konijnen, een haas of een groepje patrijzen en af en toe zelfs reeën. Ook jonge vosjes heb ik er al ontmoet. Maar zoals je weet, één konijn + één patrijs heet in sommige middens niet 'mooie natuur' maar 'overpopulatie' met als bestemming kastrol. De weinige wildlifesporen die je nog aantreft zijn meestal hondenstronten en dit in alle vormen, maten en temperaturen. Molshopen, die zijn er ook veel.

Fotogeniek blijft Liebroek wel. De bovenstaande foto -speciaal voor jou in extra groot formaat geüpload (even klikken op de foto)- kan je nemen op het wandelnetwerk De Merode.

KSOM-studiedag

Een filmpje dat we vandaag te zien kregen op de studiedag van onze scholengemeenschap. Sterk in zijn eenvoud. Legt de vinger op de wonde: is er echt zoveel mis met onze kinderen/jongeren of kunnen onze maatschappij en scholen niet omgaan met kinderen die afwijken van het (niet realistisch!) verwachtingspatroon? In plaats van er een negatief etiket op te plakken zou het niet beter zijn om hun positieve kanten in de verf te zetten? Zoals ik al eerder stelde, verzet of rebellie wijst heel vaak op een kindonvriendelijke aanpak of een afstompende leeromgeving. Hebben we dan te maken met een ongehoorzaam of opstandig kind.... of moeten de lessen wat interessanter en de leerkracht wat creatiever zijn? Boeiende vragen en het kan geen kwaad om er eens goed over na te denken.

tulpenboom en tulp

De bloem van de tulpenboom (boven) is één van de honderden die de Liriodendron tulipifera in de tuin van een kozijn van mijn vader (interessante link voor tuinliefhebbers) dit jaar droeg. Het moet de mooiste tulpenboom van ons dorp zijn. Het eerste idee dat in je opkomt als je de bloem ter hand neemt, is dat het namaak moet zijn. Ze voelt wat plastiekachtig aan en de oranje band door de bloembladen lijkt geschilderd. Maar het is volledig de natuur die haar werk deed. De boom vormt een prachtig silhouet en de bladeren zijn bijzonder groot en elegant. De boom kan evenwel vol met bloemen hangen zonder dat het opvalt. De bloemen tekenen zich opvallend bescheiden af in de boom.

De opengevallen tulp (onder) komt uit een bloemenboeket dat die van ons het voorbije weekend ontving. Niet van mij maar van één van de genodigden op een verjaardagsfeest. De kleurencombinatie geel-oranje deed me denken aan de bloem van de tulpenboom. Vandaar het idee om beiden eens in een fotocollage te steken.

winterakoniet

de winterakonietjes maken vandaag hun naam waar

Enkele weken geleden kwamen de lieflijke winterakonieten voor de tweede maal in mijn tuin tevoorschijn. De bolletjes hebben blijkbaar in de dikke humuslaag rond de Aesculus parviflora een goede stek gevonden. Van een heus tapijt is nog bijlange geen sprake. Dat vraagt nog enkele jaren geduld. Maar ik ben al blij dat ze niet opnieuw verdwenen zijn want een vorige poging om een groepje winterakonieten in mijn tuin te doen aanslaan, mislukte jammerlijk.

Een paar uurtjes van 2012 hebben ze al met de bloemblaadjes maximaal geopend van de schaarse zonnestralen kunnen genieten. Maar gisteren kregen ze dan de volle laag: een Siberische koude en zo'n 10 centimeter sneeuw. In theorie zou de glinsterende sneeuwkraag de planten moeten beschermen tegen de ijzige vriestemperaturen. Zo te zien geeft de winterakoniet zich niet graag gewonnen maar ik heb nog te weinig ervaring met deze spruit uit de ranonkelfamilie om er zeker van te zijn dat ze zonder kleerscheuren -20°C (of toch bijna) kunnen overleven. Ik vind het ondertussen koddig hoe ze her en der een gele tint in de grijswitte sneeuw toveren.

een dunne tak met lintbloemen maar met een pak sneeuw erop

(Wat een bruggetje om over toverhazelaars te beginnen! ) Ook heel bijzonder zijn momenteel de lintbloemen van de Hamamelissen. Een kanjer van een open deur voor de al wat gevorderde tuinliefhebber. Ik weet het. De H. intermedia Diane en de Arnold Promise staan bij ons al volledig open. De Jelena, Pallida en Aphrodite bijna. Maar met de sneeuw en de vrieskou zie je ze allemaal zo een toontje lager zingen: ze rollen de lintbloemen op en de bloei geeft meteen een erg verfromfraaide indruk. Wees evenwel gerust, zodra de zon opnieuw van de partij is, knalt het vuurwerk weer. Een bloei van 2 maanden lang is geen uitzondering. Daarom dat de aanschaf van een toverhazelaar geen stomme keuze is. Als je wil selecteren op kleur, kies dan tijdens de bloeiperiode. Ga niet louter af op de foto van het etiket, mij hebben ze al 2x liggen gehad.

guirlande van ijspegels

Een mooie golvende slinger van ijspegels versiert momenteel ons venster aan de zuiderkant van onze woning. Zowel van buiten als van binnenuit gezien is het een prachtige winterdecoratie zoals alleen de natuur dit kan creëren. Kritische blikken zullen opwerpen dat deze ijspegels wijzen op energieverlies door de grote glaspartijen. Ze hebben gelijk, we verliezen daar wat warmte maar we krijgen er nu wel iets heel moois voor in de plaats. Dit is wel wat stookolie waard. Nu afwachten hoe lang deze ijsstalactieten gaan worden. In het beste geval groeien ze uit tot heuse tralies. Onze deuren zijn nog vrij, ons gevangen laten nemen door dit schoon winterfenomeen zit er niet in.

live vanuit het vensterraam

momenteel toch al zo'n 4 centimeter sneeuw

(update) Om 18.00 uur: we naderen de 10 cm. Snel nog een overdekte voederplaats voor de vogels bijgeplaatst. Trouwens: dit weekend net vogeltelweekend!

Vlaams Belang-dames in actie

Een aantal dames binnen het Vlaams Belang zijn een nieuwe campagne begonnen -naar 't schijnt zou de dochter van Filip Dewinter als model gefungeerd hebben- waarmee ze hun liefde voor de echte vleeswaren niet onder stoelen en banken steken. Maar echt flatterend voor hun mannen is de campagne niet. We kunnen ze geen ongelijk geven.